مسابقه بزرگ حدیث رمضان

حدیث هفتم

سخنران: حجت الإسلام والمسلمین سید حسین حسینی قمی

موضوع سخنرانی:‌ مراقبت از زبان

بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم

امیر مؤمنان در نامه‌ی 69 نهج البلاغه می‌فرمایند: ولا تحدث الناس بکل ماسمعت، هر چه شنیدی برای دیگران نگو، کفی بذلک کذبا، برای دروغ بودن همین کافی است. بسیاری از حرف‌هایی که شنیده‌ایم یا در روزنامه‌ها و سایت‌ها شنیده‌ایم و برای دیگران بازگو می‌کنیم، از نگاه امیر مؤمنان همین [منبع ناموثق] برای دروغ شمردنشان کافی است؛ تا از درستی خبر مطمئن نشده‌ای آن را بازگو نکن. 

باز امیر مؤمنان در حکمت 382 نهج البلاغه می‌فرمایند: لا تقل ما لا تعلم، چیزی که نمی‌دانی نگو، و حتی بالاتر بل لا تقول کل ما تعلم، هر چه را که می‌دانی نگو؛ فان الله سبحانه قد فرض علی جوارحک کلها فرائض، هر یک از اعضا و جوارح تو وظیفه‌ای دارند و وظیفه‌ی زبان این نیست که هر چه می‌دانیم بگوییم. گاهی مطلبی را می‌دانیم، یقین داریم، ولی [نباید] با آبروی مردم بازی کنیم. 

اساساً یکی از برکت‌های روزه‌ی ماه رمضان همین است. در حدیث قدسی به پیامبر خدا خطاب شد که یا احمد اتدری ما میراث الصوم، می‌دانی ارث روزه چیست؟ میراث الصوم قله الکلام، یکی از آثار پر برکت روزه که باید در زندگی ما دیده شود کم‌گویی است. اگر ماه رمضان به کم‌گویی و مراقبت از زبان خو بگیریم، از برکت ماه رمضان استفاده کرده‌ایم. 

سهل ساعدی یکی از اصحاب پیامبر خدا بود. می‌گفت در سال‌هایی که در مدینه بودم پیامبر خدا هرگز بر منبر ننشستند، الی تلی هذه الایه، مگر این که این آیه را تلاوت کنند؛ آیه‌ی 70 سوره‌ی مبارکه‌ی احزاب: یا ایها الذین امنوا اتقوا الله، ای مؤمنان، تقوا داشته باشید. نشانه‌ی تقوا چیست؟ اتقو الله و قولوا قولا سدیدا، نشان تقوا این است که مراقب گفتارت باشی و حرف خوب بزنی. اگر مراقب گفتارتان باشید، یصلح لکم اعمالکم ویغفر لکم ذنوبکم، خدا اعمال دیگر شما را اصلاح می‌کند و گناهانتان را می‌آمرزد. 

بسیاری از گناهان ما از زبان سرچشمه می‌گیرند و علمای اخلاق به آن‌ها اشاره کرده‌اند. باز در روایتی دیگر، دو نفر از اصحاب امام صادق (ع) گفته‌اند که هر وقت خدمت امام رسیدیم، ما ودعنا الی اوصانا به خصلتین، ، نشد با امام خداحافظی کنیم، مگر این که ما را به دو چیز سفارش کنند: علیکم بالصدق الحدیث و اداء الامانه، راست بگویید و امانت مردم را بدهید و خیانت نکنید. رسول خدا در تعبیری تکان‌دهنده می‌فرمایند اگر فرد ساکتی دیدید، فدنو منه، به او نزدیک شوید، فانه یلق حکمه، چون سخنش حکمت‌آمیز است. کسانی که کم‌ حرف می‌زنند، کلامشان حکیمانه است. اما کسانی که پرگویی می‌کنند، به تعبیر امام علی (ع)، من کثر کلامه کثر خطائه، کسی که زیاد حرف می‌زند، خطاهایش هم زیاد هستند. اما کسانی که با تأمل حرف می‌زنند و کم‌گوی و گزیده‌گوی هستند، خطای کم‌تری هم دارند. در مقابل، اذا رایتم رجل لا یبالی ما قال و ما قیل فیه، اگر کسی را دیدید که اهمیتی نمی‌دهد چه می‌گوید و درباره‌اش چه می‌گویند، فهو شرک الشیطان یا [در منبعی دیگر] شرک شیطان. یا تربیت‌یافته‌ی شیطان است یا به تعبیر قرآن از کسانی که شارکهم فی‌ الاموال و اولاد، شیطان در انعقاد نطفه‌ی آن‌ها سهم دارد.

اگر این مراقبت را انجام دادیم، از برکت‌های روزه و رمضان بهره‌مند می‌شویم و در زندگی دنیوی و اخروی به آرامش می‌رسیم. به همان کلام امیرالمؤمنین برگردیم: لا تحدث الناس بکل ماسمعت، هر چه شنیدی بازگو نکن و لا تقل کل ما تعلم، هر چه می‌دانی نگو، چون ضرورتی به گفتن همه‌چیز نیست.